11. Vai trò của hiểu biết tài chính trong mối quan hệ giữa thanh toán không dùng tiền mặt và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
DOI:
https://doi.org/10.61591/jslhu.25.971Từ khóa:
Thanh toán không dùng tiền mặt; Hiểu biết tài chính; Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; Đồng Nai; Biến điều tiết.Tóm tắt
Nghiên cứu được thực hiện trên các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) tại tỉnh Đồng Nai, một trung tâm công nghiệp và dịch vụ trọng điểm của khu vực phía Nam. Đối tượng khảo sát là các doanh nghiệp đang sử dụng ít nhất một hình thức thanh toán không dùng tiền mặt như VNPay, Napas, Momo hoặc ZaloPay, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực thương mại – dịch vụ, đặc biệt là ẩm thực – thực phẩm. Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng, sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với quy mô 340 doanh nghiệp, thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua bảng hỏi Likert 5 mức độ. Dữ liệu được xử lý bằng SmartPLS 4.0 thông qua mô hình phương trình cấu trúc (PLS-SEM), kết hợp các kiểm định độ tin cậy, giá trị hội tụ, giá trị phân biệt và giả thuyết nghiên cứu. Kết quả cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt và hiểu biết tài chính đều có tác động tích cực, có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động của MSME, trong khi hiểu biết tài chính không điều tiết đáng kể mối quan hệ này, cho thấy hai yếu tố cùng đóng vai trò quan trọng , nhưng chúng tác động độc lập thay vì bổ trợ lẫn nhau trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Tài liệu tham khảo
Tổng cục Thống kê (2024). Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2024, NXB Thống kê.
Hương Giang (09/2/2025) Liên kết sẽ giúp doanh nghiệp vươn lớn mạnh. Báo Đồng Nai:
https://baodongnai.com.vn/tin-moi/202502/lien-ket-se-giup-doanh-nghiep-viet-lon-manh-a5144b0
Văn Dũng (18/12/2024) Kinh tế Đồng Nai năm 2024 tăng trưởng mạnh mẽ, thu hút đầu tư. Báo Đại biểu Nhân dân
https://daibieunhandan.vn/kinh-te-dong-nai-nam-2024-tang-truong-manh-me-thu-hut-dau-tu-10354936.html
MĐ (16/4/2024) Dự báo thị trường tài chính Việt Nam 2024. Thị trường Tài chính Tiền tệ
https://thitruongtaichinhtiente.vn/du-bao-thi-truong-tai-chinh-cua-viet-nam-nam-2024-58397.html
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam – Chi nhánh Đồng Nai, Báo cáo hoạt động Fintech và thanh toán không dùng tiền mặt tại Đồng Nai, 2024.
J. Barney (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, vol.17, no.1, pp. 99–120, 1991.
DOI: https://doi.org/10.1177/014920639101700108
D. Kahneman and A. Tversky (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, vol. 47, no. 2, pp. 263–291.
DOI: https://doi.org/10.2307/1914185
F. D. Davis (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology,” MIS Quarterly, vol. 13, no. 3, pp. 319–340. http://dx.doi.org/10.2307/249008
Sinaga, Jenni Irene, Rossalina (2023). Digital Adoption and Financial Performance: Evidence From Indonesian SMES in Food and Beverage Sector. J. Econ. Bus. Accountancy Ventura, vol. 2, no. 4.
DOI: https://doi.org/10.57096/return.v3i04.94
Gordins Afoke Israel (2022). Effect of mobile banking on the performance of small and medium enterprises in Anambra State,” International Academic J. Manag., vol. 7, no. 2, pp. 161–174.
DOI: DOI: 67324256617211
Mbab Stella (2019). Effect of electronic banking on the performance of SMEs in Anambra State, Nigeria. Int. J. Econ. Finance Manage. Sci., vol. 14, no. 6, pp. 173.
DOI: https://doi.org/10.5539/ijbm.v14n6p173
Nguyen Van Binh, Pham Quynh Mai, Luu Quang Huy (2024). Factors Affecting the Development of Cashless Economy in Vietnam. Business and Economic Research, 14(4), 22351.
DOI: https://doi.org/10.5296/ber.v14i4.22351
T. T. LINH (2025). Adoption of Digital Payment Methods in Vietnam: Key Determinants and Distribution Analysis. Journal of Distribution Science, vol. 23, no. 2, pp. 39–49, Feb.
DOI: https://doi.org/10.15722/jds.23.02.202502.39
Linh, T. T., Huyen, N. T. T., Thang, D. N., & Phuong, N. M. (2024). How neighbor influence negatively affects digital payment adoption in Vietnam. Cogent Business & Management, vol 11, no1.
DOI: https://doi.org/10.1080/23311975.2024.2431654
Graña-Alvarez, R., Lopez-Valeiras, E., Gonzalez-Loureiro, M., & Coronado (2022) Financial literacy in SMEs: A systematic literature review and a framework for further inquiry. Journal of Small Business Management, Vol 62, no 1, pp 331–380. DOI: https://doi.org/10.1080/00472778.2022.2051176
Kurniasari, F., Abd Hamid, N., & Lestari, E. D (2025). Unraveling the impact of financial literacy, financial technology adoption, and access to finance on small medium enterprises business performance and sustainability: a serial mediation model. Cogent Business & Management, vol 12, no 1.
DOI: https://doi.org/10.1080/23311975.2025.2487837
Wael Abdallah, Arezou Harraf, Hasan hura, Maryam Abrar (2025). Financial literacy and small and medium enterprises performance: the moderating role of financial access”. Journal of Financial Reporting and Accounting ; vol 23, no 4,pp 1345–1364.
DOI: https://doi.org/10.1108/JFRA-06-2024-0337
Alfonz Lawrenz Kilay, Bachtiar H. Simamora, Danang Pinardi Putra (2022). The Influence of E-Payment and E-Commerce Services on Supply Chain Performance: Implications of Open Innovation and Solutions for the Digitalization of Micro, Small, and Medium Enterprises (MSMEs) in Indonesia. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, Volume 8, Issue 3,ISSN 2199-8531.
DOI: https://doi.org/10.3390/joitmc8030119
Anthony A Eniola (2016). Financial literacy and SME firm performance. Afr. J. Bus. Manage., vol. 5, no. 1, pp. 31–43.
https://doi.org/10.5861/ijrsm.2015.1304
Baiq Desthania Prathama (2025). The role of financial literacy and access to finance in driving MSME growth in the digital era. Management Studies and Bus. J, vol. 2, no. 2, pp. 2076–2094.
DOI: https://doi.org/10.62207/5aw81b35
Fitriyah, Agus Hermawan, and Naswan Sudarsono (2023). The Impact Of Financial Literacy, Financial Attitudes And Financial Behaviour On MSMEs Growth. Internatuonal J of Science, Technology & Management, no. 5, pp. 1560-1565.
DOI: https://doi.org/10.46729/ijstm.v4i6.979
World Bank (2023), Vietnam Financial Inclusion and Literacy Report, Washington D.C.
OECD/INFE (2022). Financial Literacy in Southeast Asia 2022: Insights and Policy Recommendations, OECD Publishing, Paris.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2024). Báo cáo tổng kết hoạt động tài chính và Fintech tại Việt Nam năm 2024, Hà Nội.
Tổng cục Thống kê (2024), Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2024, Hà Nội: NXB Thống kê.
Erna Listyaningsih, Rahyono, Apip Alansori, and Amirul Mukminin (2024). Financial Literacy, Financial Inclusion, and Financial Statements on MSMEs' Performance and Sustainability with Business Length as a Moderating Variable. Econ Studies J., vol. 33, no. 1, pp. 94–113.
https://www.researchgate.net/publication/377766238
Dwi Rahmawati, Abdurrahman Rahim Thaha, Agus Priyanto (2023). Financial literacy, digital transformation adoption, and their significance to the MSMEs performance in Bandung city. Jurnal Manajemen Bisnis dan Kewirausahaan, vol. 7, no. 1, pp. 313–223.
DOI: https://doi.org/10.24912/jmbk.v7i1.20702
Restu Millaningtyas, Moh. Amin, Agus Hermawan, P. Handayati (2024). Digital Transformation of Financial Literacy and Inclusion as a Support for Convenience for MSMEs. ỊHESS, vol. 3, no. 5. DOI: https://doi.org/10.55227/ijhess.v3i5.824
S. M. Sari, Arie Setyo Dwi Purnomo, and Prasetyo Nugroho (2024). The influence of financial literacy and the use of social commerce on the financial performance of msmes in Madura. Journal of Economic Development Policy, vol. 5, no. 3.
DOI: https://doi.org/10.52300/jmso.v5i3.17204
R. M. Ilham, Fithri Widyanita Yarisma, Ira Setiawati (2025). Empowering MSME Performance Through Fintech and E-Commerce: The Moderating Role of Cashless Society. Media Akuntansi Universitas Muhammadiyah Semarang. vol.15, no.1, pp. 64-80. DOI: https://doi.org/10.26714/mki.15.1.2025.64-80
Mumtaz Ali Memon, Ramayah Thurasamy, Hiram Ting and Jun-Hwa Cheah (2025). Purposive sampling: A review and guidelines for quantitative research. Journal of Applied Structural Equation Modeling, vol.9, no.1, pp 1-23.
DOI: https://doi.org/10.47263/JASEM.9(1)01
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2025). Báo cáo tổng kết hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam năm 2024. Hà Nội.
Báo Đồng Nai (2024) Doanh nghiệp nhỏ và vừa đẩy mạnh ứng dụng thanh toán số . Báo Đồng Nai: https://baodongnai.com.vn
C. Fornell and D. F. Larcker (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. J. Marketing Res., vol. 18, no. 1, pp. 39–50.
DOI: https://doi.org/10.2307/3151312
J. C. Nunnally and I. H. Bernstein (1994) Psychometric Theory, 3rd ed. New York: McGraw-Hill. https://doi.org/10.1177/014662169501900308
Neetu Kumari and Jhanvi Khanna (2017). Cashless Payment: A Behaviourial Change To Economic Growth. International Journal of Scientific Research in Education, vol.5.
https://api.semanticscholar.org/CorpusID:168680262
H. Aminah, D. Susita, and Hamidah (2020). UMKM Go Online! Pengembangan Kompetensi Pelaku UMKM di Provinsi DKI Jakarta. Jurnal Industri Kreatif dan Kewirausahaan, vol. 3, no. 1.
DOI: https://doi.org/10.36441/kewirausahaan.v3i1.69
Musthafa, I., Handra, H., Bachtiar, N., Taifur, W. D., & Ariyanto, E. (2023). Financial literacy and performance of micro, small and medium enterprises: a literature review. Journal of management, accounting, general finance and international economic issues. vol.3, no.1, pp.287–303.
DOI: https://doi.org/10.55047/marginal.v3i1.956.
M. Susan (2020). Financial literacy and MSME growth in West Java. International Symposia in Economic Theory and Econometrics, vol. 27, pp. 39–48.
DOI: 10.1108/S1571-038620200000027004
P. A. Sanistasya, K. Raharjo, and M. Iqbal (2019). The Effect of Financial Literacy and Inclusion on Small Enterprises. Journal Economia, vol. 15, no. 1, pp. 48–59.
DOI: https://doi.org/10.21831/economia.v15i1.23192
D. Mukarromah and M. Astuti (2020). Financial Performance Analysis on MSMEs of Cassava Product,” Economia, Vol. 16, No.
DOI: https://doi.org/10.21831/economia.v16i2.31232
J. F. Hair, C. M. Ringle, and M. Sarstedt (2021) Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), pp.1-47.
DOI: http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-05542-8_15-2
Henseler J, Hubona G, Ray PA (2016). Using PLS path modeling in new technology research: updated guidelines. Industrial Management & Data Systems, Vol. 116 No. 1 pp. 2–20.
